Bulletin of Yerevan University B: Philology

Linguistics

• Linguistics

  The Perception of the Pronoun by M. Abeghyan

  Anna Abajyan

  View PDF Article Preview

  Abstract

  The article examines M. Abeghyan’s classification of parts of speech, his use of the term խոսք (“word/speech”), and issues related to the part-of-speech status of pronouns, as well as their semantic characteristics. In traditional grammar, it is generally accepted that Manouk Abeghyan’s classification of parts of speech is based primarily on syntactic principles. However, an analysis of pronouns reveals that, alongside syntactic criteria, Abeghyan also takes into account a distinctive semantic-functional feature of these words—namely, that they do not name objects or qualities directly but substitute for entities or features that have already been named.

  Rather than adhering to the established part-of-speech classifications of his time, Manuk Abeghyan follows European and Russian linguistic traditions, placing at the core of his system principles that reflect the specific characteristics of the Armenian language and aiming to construct an independent classification.

  As a result, the pronoun is not recognized by Manouk Abeghyan as an independent part of speech (or type of word). Nevertheless, he acknowledges and describes the existence of personal, demonstrative, interrogative, reciprocal, relative, indefinite, and possessive pronouns in Armenian, treating them as distinct subtypes of nouns, adjectives, or adverbs.

  References

  Աբաջյան Ա․, Դերանվան աբրահամյանական ըմբռնումը, Բանբեր Երևանի համալսարանի․ Բանասիրություն, Vol.16, N 3(48), Ե․, 2025:

  Աբեղյան Մ․, Երկեր, հ․ Զ, Ե․, 2016:

  Աղայան Է․, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Ե․, 1976:

  Բարսեղյան Հ․, Հայերենի խոսքի մասերի ուսմունքը, Ե․, 1980:

  Աղայան Է․, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Ե․, 1976:

  Гумбольдт В., Избранные труды по языкознанию, М., 1984.

  Толковый словарь Ушаковa, M., 1939, T. 3.

  Щерба Л., О частях речи в русском языке, М., 1928.

• Linguistics

  Manuk Abeghyan - the Prototype in Memoirs

  Ashot Galstyan

  View PDF Article Preview

  Abstract

  Memoir (French: mémoires) is the recollection of past events and personalities of interest. Many memorial pages have been written about Manuk Abeghyan, through the lines of which emerges the portrait of the great scientist, which is a collection of constantly changing states. In this genre, the portrait is completed by several principles, the most essential of which is perhaps the memoirist’s first impression. The authors portray the prototype’s portrait by accounting for external features, sometimes highlighting his eyes, face, cheeks, smile, gaze, voice, and so on. The prototype’s portrait is completed in several ways: by character traits, posture, mannerisms, inner qualities, and manifestations of mental processes, which are woven together with different stylistic-linguistic foundations. The author of the memoir, however, may ultimately have a subjective viewpoint. Often, the narrative of memory is constructed with difficulty due to a lack of clear recollection.

  References

  Եզեկյան Լ. (1975), Րաֆֆու ստեղծագործությունների լեզուն և ոճը (ըստ պատմավեպերի նյութերի), 228 էջ:

  [Yezekyan L. (1975), Raffu steghtsagortsutyunneri lezun ev vochy (yst patmaveperi nyuteri), 228 ej].

  Բրուտյան Գ. (1972), Փիլիսոփայություն և լեզու, 540 էջ:

  [Brutyan G. (1972), Pilisopajutjun ev lezu, 540 ej]

  Իսահակյան Ա. (1977), Երկերի ժողովածու, հ. 5, 436 էջ:

  [Isahakyan A. (1977), Erkeri zoghovatsu, h. 5. 436 ej].

  Սարոյան Վ. (1991), Ընտիր երկեր 4 հատորով, հ. 4, 432 էջ:

  [Saroyan V. (1991), Yntir erker 4 hatorov, h. 4, 432 ej].

  Րաֆֆին ժամանակակիցների հուշերում, 358 էջ:

  [Raffin zhamanakakicneri husherum, 1986, 358 ej].

  Белинский В. (1948). Избранные сочинения, М., , 396 стр..

  [Belinskij V. (1948). Izbrannye sochineniya, Moskva, , 396 str.].

  ՀԱՄԱՌՈՏԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

  ԱՀ- Աբեղյան Հ., Օրերս ինձ հետ են, Ե., 2014, 470 էջ:

  ԳԹ- Գրական թերթ

  ԶՌ- Զարյան Ռ., Հուշապատում, Գիրք 1, Ե., 1975, 536 էջ:

  ԶՍ-Զորյան Ս., Հուշերի գիրք, Ե., 1991, 336 էջ:

  ԾԱՀԵՆՃ-Ծառուկյան Ա., Հին երազներ, նոր ճամբաներ, Պէյրութ, 1960, 334 էջ:

  ՂՀ-Ղանալանյան Հ., Հուշ-դիմանկարներ, Անմարելի անուններ, Ե., 1987, 168 էջ:

  ՍՀ- «Սովետական Հայաստան», հմ. 120, 1965:

• Linguistics

  Manuk Abeghian’s Linguistic Conception as a Guarantee of the Renewal of Modern Armenian Studies

  Davit Gyulzatyan

  View PDF Article Preview

  Abstract

  Manuk Abeghyan was the first to formulate a scientific theory of Eastern Armenian, basing it on the actual structure of our language.

  Due to the turmoil of the time, individuals educated in the West were pushed into the background, and as a consequence, the valuable scholarly work they had produced was likewise marginalized. Undoubtedly, in the post-Abeghyan period there were valuable and noteworthy studies devoted to Modern Armenian; however, it must be noted that this period is largely characterized as a Russified school of Armenian linguistics. This is because subsequent linguists abandoned M. Abeghyan’s syntax—so closely aligned with the nature of our language and still competitive today, in its logic and fundamentality, with Western schools—and instead modeled the grammar of Eastern Armenian largely on Russian grammar.

  There is a need to reconsider numerous phonetical and morphological issues that, for various reasons, received distorted assessments in the post-Abeghyan period.

  This does not mean that questioning or critiquing the views of the scholar M. Abeghyan is impermissible. By no means. Rather, the value that Abeghyan introduced into Armenian linguistics must be duly acknowledged by restoring those principles derived from the essence of our language that the scholar himself revealed.

  Abeghyan’s theory is interesting and important in terms of its potential. It is a conceptual framework that enables creative work, and the present study represents such an attempt—to reaffirm several essential principles of the Abeghyan doctrine using the most recent methodologies of modern linguistics, including a semiotic approach.

  References

  ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆԿ

  Աբեղյան Մ. (1965): Հայոց լեզվի տեսություն, Երևան, «Միտք» հրատ., 700 էջ: [Abeƚyan M. (1965), Hayocʻ lezvi tesowtʻyown, Yerevan, «Mitk‘» hrat., 700].

  Աբեղյան Մ. (1985): Մանուկ Աբեղյան, Երկեր, հատոր Ը, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 672 էջ: [Abeƚyan M. (1985), Manowk Abeghyan, Yerker, hato̅r ә (8), Yerevan, HSSH GA hrat., 672].

  Աթայան Է. (1967): Լեզվի շարահյուսական մակարդակի տարրական միավորը և նրա ձևաբանական արտահայտությունը // ԲԵՀ, հմ 2, էջք 125-138: [Atʻayan E. (1967), Lezvi šarahyowsakan makardaki tarrakan miavorә ev nra jevabanakan artahaytowtʻyownә // BYEH, № 2, eǰk‘ 125-138].

  Աթայան Է. (1988), Լեզուների ձևաբանական տիպաբանության առարկան և «անհատա¬կան լեզվական ձևի» բացահայտման խնդիրը // ԲԵՀ, հմ 2, էջք 37-45: [Atʻayan E. (1988), Lezowneri jevabanakan tipabanowtʻyan aṙarkan ev «anhatakan lezvakan» jevi bac‘ahaytman xndirə // BYEH, № 2, eǰk‘37-45].

  Աղայան Է. (1987): Աղայան Է., Նախադասություն և ասություն // ԲԵՀ, հմ 1, էջք 121-138: [Aƚayan E. (1987), Naxadasowtʻyown ev asowtʻyown // BYEH, № 1, eǰk‘ 121-138].

  Գյուլզատյան Դ. (2016): Գրական արևելահայերենի քերականության հիմունքներ, ուսումնական ձեռնարկ, Երևան, «Գլոբալ համալսարան», 314 էջ: [Gyulzatyan D. (2016), Grakan arevelahayereni k‘erakanowtʻyan himownk‘ner, owsowmnakan jeṙnark, Yerevan, «Global hamalsaran», 314].

  Մեյե Անտուան (1978): Հայագիտական ուսումնասիրություններ, Երևան, ԵՊՀ հրատ, 824 էջ: [Meye Antowan (1978), Hayagitakan owsowmnasirowtʻyownner, Yerevan, EPH hrat., 824].

  Պարոնյան Հ., Մեծապատիվ մուրացկաններ: http://abrahamyan-tatev.blogspot.com/2018/11/blog-post_64.html (հասանելի էր 20 հունվարի, 2026): [Paronyan H.: Mecapativ mowrac‘kanner: http://abrahamyan-tatev.blogspot.com/2018/11/blog-post_64.html]:

  Аветян Э. (1989): Семиотика и лингвистика, Ереван, изд-во ЕГУ, 288 стр. [Avetyan E. (1989), Semiotika I lingvistika, Yerevan, izd-vo EGU, 288].

  Аристотель (1976): Сочинения в четерёх томах, том 1, М., «Мысль», 552 стр. [Aristotel (1976), Sochineniya v cheteryox tomax, tom 1, Москва., «Misl», 552].

  Атаян Э. (1968): Предмет и основные понятия структурального синтаксиса, Ереван, «Митк», 280 стр. [Atayan E. (1968), Predmet I osnovnie ponyatiya strukturalnogo sintaxisa, Yerevan, «Mitk», 280].

  Балли Ш. (1955): Общая лингвистика и вопросы французского языка, Москва, «Иностранная литература», 416 стр. [Balli Sh. (1955), Obshaya lingvistika I voprosi fratsuzskogo yazika, Moskva, «Inostrannaya literatura», 416].

  Гегель Г.В.Ф.(2000): Феноменология духа, «Наука», Москва, 496 стр. [Gegel G. V. F. (2000), Fenomenologia dukha, «Nauka», Moskva, 496].

  Теньер Л. (1988): Основы структурного синтаксиса, Москва, «Прогрессс», 656 стр. [Tenier L. (1988), Osnovi strukturnogo sintaxisa, Moskva, «Progress», 656].

• Linguistics

  Classification Of Old Armenian Verb Structures In The Works Of Manuk Abeghyan

  Narine Dilbaryan

  View PDF Article Preview

  Abstract

   

  Manuk Abeghyan's linguistic research has always been based on the principle of diachronic description. Therefore, he began his study of the grammatical system of the Armenian language with Old Armenian, identifying the common features and systemic differences between Old Armenian and Modern Armenian, including grabar and ashkharabar. Of particular value is his study of the verb systems of Old Armenian and Modern Armenian, characterized by approaches that were innovative for their time. Manuk Abeghyan examined the characteristics of Old Armenian verbs, drawing on the rich linguistic material of classical manuscript sources from the 5th century, particularly the Bible, considered the "queen of translations" of Old Armenian. The renowned linguist provides a detailed description of the impersonal and personal forms of Old Armenian verbs. He reveals that the infinitive and past participle of Grabar often perform the role and function of conjugated verbs. They express predication, are distinguished by rich semantic diversity, become predicates, and their subjects are expressed in oblique cases; genitive, dative, or accusative. This is an important characteristic of the Old Armenian language. Abeghian made fundamental, still relevant, observations on the manifestations of verb aspect in Old Armenian and on the construction of intransitive passive structures. The famous linguist always supported his theoretical grammatical conclusions and classifications with numerous practical examples from ancient literary sources.

   

  References

  1. Մանուկ Աբեղյան, Երկեր, Զ, Եր․, 1974, էջ 710:

  2. Մանուկ Աբեղյան, Երկեր, Զ, Գրաբարի քերականություն, Եր․, 1974, էջ, 718։

  3. Մանուկ Աբեղյան, Գրաբարի քերականություն, էջ 720-723։

  4. Ս․ Ղազարյան, Գրաբարի դասագիրք, Եր․, 1951, էջ 67։

  5. Մանուկ Աբեղյան, նշվ․ աշխ․, էջ, 723։

  6. Անահիտ Յուզբաշյան, Գրաբարի բայական համակարգը ըստ Մ․ Աբեղյանի, Հուշարձան Մանուկ Աբեղյանի, Եր․, 2023, էջ 205։

  7. Գ․ Ջահուկյան, Հայոց լեզվի տեսության և պատմության հիմնահարցերը/ Արդի հայերենի ժամանակների համակարգը, Բեյրութ, 2000, էջ 75-76։

  8․ Գ․ Ջահուկյան, Հայոց լեզվի տեսության և պատմության հիմնահարցերը/ Արդի հայերենի ժամանակների համակարգը, Բեյրութ, 2000, էջ 75-76։

  9․ Մանուկ Աբեղյան, Գրաբարի քերականություն, էջ 724։

  10․ Մանուկ Աբեղյան, նշվ․ աշխ․ էջ 733։

  11․ Նույն տեղում, էջ 734։

  12․ Արսեն Այտընյան, Քննական քերականություն աշխարհաբար կամ արդի հայերեն լեզվի, Եր․, 1987, էջ 462-463։

  13․ Նույն տեղում, էջ 457- 459։

  14․ Մանուկ Աբեղյան, Գրաբարի քերականություն, էջ 743։

  15․ Նույն տեղում էջ 752։

• Linguistics

  Folk Genres in the Collection "A Thousand and One Songs," Compiled by Manuk Abeghyan and Komitas

  Aelita Dolukhanyan

  View PDF Article Preview

  Abstract

      Manuk Abeghyan continued the important work begun by the great educator Khachatur Abovyan during his collaboration with the brilliant Komitas at the Gevorkian Seminary, which greatly contributed to the transmission of folk songs to future generations.

  1. Abeghyan was an outstanding folklorist: he was perfectly familiar with significant works of world folklore and skillfully selected the materials that should be recorded and the precise lexical variant in which they should be transmitted to succeeding generations. Thus, Abeghyan promoted the continuity of folk artistic thought, a cause to which were devoted not only the immensely valuable publications of the originals but also the theoretical and scientific justifications.

      The songbook "A Thousand and One Songs," compiled by M. Abeghyan and Komitas, is one of the monuments of Armenian culture, possessing enduring value.

  References

  Abeghyan M., Erker, HSSH GAhrat., Yerevan, 1975, 603p.

  Dolukhanyan A., Hay joghovrdakan banahyusutyun, “Zangak-97” Yerevan, 2008, 226p.

  Dolukhanyan A., Frederik Maklerმ hayaget, “Zangak-97” , Yerevan, 2011, 222p.

  Terlemezyan R., Komitas, HH GA hrat., Yerevan, 1992, 146p.

  Komitas, Hodvatsner ev usumnasirutyunner, havakets R.Terlemezyan, Petakan hrat., Yerevan, 1941, 199p.

  “Hazar u mi khagh”, Joghovrdakan ergaran, Khmbagretsin Komitas ev M.Abeghyan, HH Kentkomi hrat., Yerevan, 1969, 134p.

  “Hazar u mi khagh”, Joghovrdakan ergeri joghovatsu, “Zangak-97” hrat., Yerevan, 2015, 213p.

  Srvanztyan G., Erker, h.1, HSSH hrat., Yerevan, 1978, 667p.

  Pahlevanyan R., Hay erajshtakan pholkboragitakan ardi khndirnerმ, Amrots grup. hrat., Yerevan, 2018, 175p.

  Asatryan A.G., Ohannes Tchekidjian: Life and Carrier, Antares, Yerevan, 2023, 487p.

  Kravtsov N.N., Lazutin S.G., Russkoe ustnoe narodnoe tvorchestvo, Izd. “Visshaya shkola”, Moskva, 1983, 446p.

• Linguistics

  Typological and Contrastive Study of Models Describing the Noun Declension System of Armenian Language

  Hovhannes Zakaryan

  View PDF Article Preview

  Abstract

  This article typologically evaluates and compares the five-case and seven-case models of scientific description of the noun declension system of the modern Eastern Armenian literary language. Using facts, arguments, and logical analysis, it demonstrates the obvious advantages of the former and the numerous shortcomings of the latter. These models are also compared with the seven-case model of Grabar (Old Armenian literary language), demonstrating that the seven-case model of Ashkharhabar (New Armenian literary language) is an artificial, forced adaptation of Grabar, as well as Latin and, to some extent, Russian models, whereas the five-case model is independent of other models and adequately reflects the noun declension system of the modern Eastern Armenian literary language.

  The conclusion is the need to completely abandon the seven-case model in the education system and restore the five-case model.

  The problem is pressing because the seven-case model is not only unscientific but also violates a number of pedagogical principles and requirements.

  This problem is not new in Armenian studies. However, this analysis is conducted in a new way, using the modeling method and typological method of scientific analysis, drawing on a number of new arguments.

  References

  Աբաջյան Ա. (2006), Հայերենի հոլովական համակարգի ըմբռնումը և պատմական զարգացումը հայ քերականագիտության մեջ, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 444 էջ։ [Abajyan A. 2006. Hayereni holovakan hamakargi ǝmbrnumǝ yev patmakan zargacumǝ hay qerakanagituthyan mej. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].

  Աբեղեան Մ. (1906), Աշխարհաբարի քերականութիւն, Վաղարշապատ, - 168 էջ։ [Abeghyan M. 1906. Ashkharhabari qerakanuthyun, Vagharshapat (In Armenian)].

  Աբեղեան Մ. (1908), Աշխարհաբարի հոլովները, Վաղարշապատ, - 84 էջ։ [Abeghyan M. 1908. Ashkharhabari holovnerǝ, Vagharshapat (In Armenian)].

  Աբեղեան Մ. (1909), Հայցական հոլովը մեր աշխարհաբարում, Վաղարշապատ, - 80 էջ։ [Abeghyan M. 1909. Haycakan holovǝ mer ashkharhabarum. Vagharshapat (In Armenian)].

  Աբեղյան Մ. (1974), Երկեր, հ. Զ, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., - 848 էջ։ [Abeghyan M. 1974. Yerker. h. 6. Yerevan: HSSH GA hrat. (In Armenian)].

  Աբեղյան Մ. (1985), Մի քանի քերականական խնդիրների մասին (Պատասխան իր տեսությունը քննադատողներին) // Երկեր, հ. Ը, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., էջ 578-580։ [Abeghyan M. 1985. Mi qani qerakanakan khndirneri masin (Pataskhan ir tesuthyunǝ qnnadatoghnerin). Yerker. h. 8. Yerevan: HSSH GA hrat. (In Armenian)].

  Աբովյան Խ. (1950), Նախաշաւիղ կրթութեան ի պէտս նորավարժից, մասն երկրորդ // Երկերի լիակատար ժողովածու, հ. 5, Եր., ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., էջ 113-164։ [Abovyan Kh. 1950. Nakhashavigh krthuthean i pets noravarzhic. masn yerkrord // Yerkeri liakatar zhoghovatsu. h. 5. Yerevan: HSSR GA hrat. (In Armenian)].

  Ս. Աբրահամեան, Բ. Վերդեան, Վ. Քոսեան (1968), Հայերէն լեզուի դասագիրք, Եր., «Լոյս», - 440 էջ։ [Abrahamean S., Verdean B., Qosean V. 1968. Hayeren lezui dasagirq. Yerevan: «Loys» (In Armenian)].

  Աբրահամյան Ս., Պառնասյան Ն., Օհանյան Հ. (1974), Ժամանակակից հայոց լեզու, հ. 2, Ձևաբանություն, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., - 588 էջ։ [Abrahamyan S., Parnasyan N., Ohanyan H. 1974. Zhamanakakic hayoc lezu. h. 2, Dzevabanuthyun. Yerevan: HSSH GA hrat. (In Armenian)].

  Աղայան Է., Բարսեղյան Հ. (1970), Հայոց լեզու (դասագիրք միջնակարգ դպրոցի V-VII դասարանների համար), Եր., «Լույս», - 352 Էջ։ [Aghayan E., Barseghyan H. 1970. Hayoc lezu (dasagirq mijnakarg dproci V-VII dasaranneri hamar). Yerevan: «Luys» (In Armenian)].

  Աղայան Է., Բարսեղյան Հ. (1994), Հայոց լեզու (դասագիրք V-VI դասարանների համար), Եր., «Լույս», - 400 էջ։ [Aghayan E., Barseghyan H. 1994. Hayoc lezu (dasagirq V-VI dasaranneri hamar). Yerevan: «Luys» (In Armenian)].

  Ասատրյան Մ. (1983), Ժամանակակից հայոց լեզու (ձևաբանություն), Եր., ԵՊՀ հրատ., - 472 էջ։ [Asatryan M. 1983. Zhamanakakic hayoc lezu (Dzevabanuthyun). Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].

  Ավետիսյան Յու., Զաքարյան Հ. (2015), Ձևաբանություն (2-րդ՝ լրամշակված հրատարակություն), Եր., «Զանգակ-97», - 320 էջ։ [Avetisyan Yu., Zaqaryan H. 2015. Dzevabanuthyun (2-rd lramshakvats hratarakuthyun). Yerevan: «Zangak-97» (In Armenian)].

  Ավետիսյան Յու. (2024), Ժամանակակից հայոց լեզու (ձևաբանություն), Եր., «Զանգակ-97», - 328 էջ։ [Avetisyan Yu. 2024. Zhamanakakic hayoc lezu (Dzevabanuthyun). Yerevan: «Zangak-97» (In Armenian)].

  Բարսեղյան Հ. (1967), Մանուկ Աբեղյանի հինգ հոլովի տեսությունը և նրա հին ու նոր քննադատությունները, Եր., «Հայաստան», - 76 էջ։ [Barseghyan H. 1967. Manuk Abeghyani hing holovi tesuthyunǝ yev nra hin u nor qnnadatuthyunnarǝ. «Hayastan» (In Armenian)].

  Իշխանյան Ռ. (1971), Արդի հայերենի հոլովումն ու խոնարհումը, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 168 էջ։ [Ishkhanyan R. 1971. Ardi hayereni holovumn u khonarhumǝ. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].

  Խլղաթյան Ֆ. (2004), Հայոց լեզու (դասագիրք հանրակրթական դպրոցի 6-րդ դասարանի համար), Եր., «Մակմիլան-Արմենիա», - 168 էջ։ [Khlghathyan F. 2004. Hayoc lezu (dasagirq mijnakarg dproci 6-rd dasarani hamar). Yerevan: «Makmilan-Armenia» (In Armenian)].

  Խլղաթյան Ֆ. (2006), Հայոց լեզու (դասագիրք հանրակրթական դպրոցի 7-րդ դասարանի համար), Եր., «Զանգակ-97», - 160 էջ։ [Khlghathyan F. 2006. Hayoc lezu (dasagirq hanrakrthakan dproci 7-rd dasarani hamar). Yerevan: «Zangak-97» (In Armenian)].

  Խլղաթյան Ֆ. (2007), Հայոց լեզու (դասագիրք հանրակրթական դպրոցի 8-րդ դասարանի համար), Եր., «Զանգակ-97», - 160 էջ։ [Khlghathyan F. 2007. Hayoc lezu (dasagirq hanrakrthakan dproci 8-rd dasarani hamar). Yerevan: «Zangak-97» (In Armenian)].

  Ղարիբյան Ա. (1960), Հայոց լեզու (դասագիրք միջնակարգ դպրոցի V-VII դասարանների համար), Եր., Հայպետուսմանկհրատ, - 284 էջ։ [Gharibyan A. 1960. Hayoc lezu (dasagirq mijnakarg dproci V-VII dasaranneri hamar). Yerevan: Haypetusmankhrat (In Armenian)].

  Մալխասեանց Ստ. (1908), Հայցական հոլովը աշխարհաբարի մէջ // «Նոր դպրոց», հմ. 1, էջ 44-51, Թիֆլիս։ [Malkhaseanc St. 1908. Haycakan holovǝ ashkharhabari mej // «Nor dproc», hm. 1, 44-51. Thiflis (In Armenian)].

  Մալխասեանց Ստ. (1909), Դարձեալ հայցական հոլովը // «Նոր դպրոց», հմ. 11, էջ 29-38; հմ. 12, էջ 46-62, Թիֆլիս։ [Malkhaseanc St. 1909. Dardzeal haycakan holovi masin // «Nor dproc», hm. 11, 29-38, hm. 12, 46-62. Thiflis (In Armenian)].

  Մարգարյան Ալ. (2000), Հայերենի հոլովները, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 200 էջ։ [Margaryan Al. 2000. Hayereni holovnerǝ. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].

  Մեյթիխանյան Փ. (2023), Հայոց լեզու (դասագիրք 7-րդ դասարանի համար), Եր., «Աստղիկ գրատուն», - 176 էջ։ [Meythikhanyan Ph. 2023. Hayoc lezu (dasagirq 7-rd dasarani hamar). Yerevan: «Astghik gratun» (In Armenian)].

  Ներսիսյան Բ., Սահակյան Կ. (2017), Յոթ հոլովի տեսությունը հիմնավորելու նոր մեթոդ // «Վէմ համահայկական հանդես», հմ. 3 (59), Եր., «Վէմ», էջ 106-117։ [Nersisyan B., Sahakyan K. 2017. Yoth holovi tesuthyunǝ himnavorelu nor method // «Vem hamahaykakan handes», hm. 3 (59). Yerevan: «Vem», 103-117 (In Armenian)].

  Շարաբխանյան Պ., Պիվազյան Է. (1967), Արդի հայերենի հոլովների մասին // Պատմաբանասիրական հանդես, հմ. 4, էջ 115-134։ [Sharabkhanyan P., Pivazyan E. 1967. Ardi hayereni holovneri masin // Patmabanasirakan Handes, hm. 4, 115-134 (In Armenian)].

  Շրյոդեր Յ. (1711), Արամեան լեզուին գանձ (Thesaurus languae Armenicae), Ամստերդամ, - 570 էջ։ [Schröder J. 1711. Aramean lezuin gandz. Amsterdam (In Latin)].

  Պալասանեան Ստ. (1870), Ընդհանուր տեսութիւն արևելեան նոր գրաւոր լեզուի հայոց, Թիֆլիս, - 120 էջ։ [Palasanean St. 1870. Ǝndhanur tesuthiwn arevelean nor grawor lezui hayoc. Thiflis (In Armenian)].

  Պապոյան Ա. (1964), Տեղաշարժեր հայերենի հոլովման հարացույցում // Պատմաբանասիրական հանդես, հմ. 4, էջ 61-80։ [Papoyan A. 1964. Teghasharzher hayereni holovman haracuycum // Patmabanasirakan Handes, hm. 4, 61-81 (In Armenian)].

  Պետրոսյան Հ. (1987), Հայերենագիտական բառարան, Եր., «Հայաստան», էջ 411-418։ [Petrosyan H. 1987. Hayerenagitakan bararan. Yerevan: «Hayastan», 411-418 (In Armenian)].

  Ջահուկյան Գ. (1967), Ժամանակակից հայերենի հոլովման համակարգը, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 92 էջ։ [Jahukyan G. 1967. Zhamanakakic hayereni holovman hamakargǝ. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].

  Ջահուկյան Գ. (1969), Հայոց լեզվի զարգացումն ու կառուցվածքը, Եր., «Միտք», - 292 էջ։ [Jahukyan G. 1969. Hayoc lezvi zargacumn u karucvatsqǝ. «Mitq» (In Armenian)].

  Սևակ Գ. (1955), Ժամանակակից հայոց լեզվի դասընթաց, Եր., ԵՊՀ հրատ., - 358 էջ։ [Sevak G. 1955. Zhamanakakic hayoc lezvi dasǝnthac. Yerevan: YPH hrat. (In Armenian)].

• Linguistics

  The Mythological Basis of the Character of Ismil in the Epic "Sasna Tsrer"

  Alina Gharibyan 

  View PDF Article Preview

  Abstract

  "Sasna Tsrer" is the only female heroine of the epic, who acts in different functions in both the second and third branches of the novel: in one case as the wife of the Great Melik, in the other as the mother of the Little Melik, which is due to the dual nature of the character. Ismil's character is not rich in terms of motives, but she has a fateful role in the lives of the Sasna heroes. She not only becomes a wife and mother for the Sasna heroes, but also becomes an important counterweight, thanks to which the plot develops with amazing anti-drama harmony.

  Ismil, like Deghdzun and Khandut, makes a choice for herself as to whom to surrender to, who should give her a son. In the second branch of the novel, Ismil Khatun retains the power characteristic of the queen, the Great Mother. In this regard, in the novel outline of the second branch, Ismil becomes an equal and counterbalancing figure to the image of the wife of the Great Mher or Armaghan. In the third branch of the epic, the image of Ismil in its nature approaches the characteristics of the mother of the twin brothers, which is the second important characteristic of her in the novel.

  References

  Սասնա ծռեր (այսուհետ՝ ՍԾ), հ Ա, (1936):Եր., Պետհրատ., էջ 162-164: Այսուհետ տեքստում էպոսից կատարված մեջբերումներին կից կտրվեն հատորը, մասը, էջը, անհրաժեշտության դեպքում թիվը:

  Սասնա ծռեր, հ. Գ, (1979): Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, էջ 97, 157: Սասնա ծռեր, հ. Դ, (1999): Եր., ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., էջ 340-342: «Սասունցի Դավիթ», նոր պատումներ, (1977): Երևան, «Սովետական գրող» հրատ., էջ 83, 112, 194, 256, 343: Սասնա ծռեր, 7 նորահայտ պատումներ, (2000): Երևան, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., էջ 34, 66, 174, 216:

  Սասնա ծռեր, հ. Դ, (1999): Նշվ. աշխ., էջ 406:

  Редер Д. Г. (1980). Исида // Мифы народов мира, М., Издат. «Советская энциклопедия», с. 568-570.

  Օրբելի Հ., (1956): Հայկական հերոսական էպոսը, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, էջ 47:

  Սահակեան Ա. Փահլեւանեան Ա., (1996): Սանա ծռեր դիւցազնավէպ, Առասպելական ընդերք, վիպական կառոյց, վիպասանական եղանակ, Փասատենա, Դրազարկ հրատարակչութիւն, էջ 16:

  Մովսես Խորենացի (1981): Հայոց պատմություն, Երևան, ԵՊՀ հրատ., էջ 211-217:

  Օրբելի Հ.: Նշվ. աշխ., էջ 47:

  Մովսես Խորենացի: Նշվ. աշխ., էջ 101:

  Մովսես Խորենացի: Նշվ. աշխ., էջ 215-216:

  Մովսես Խորենացի: Նշվ. աշխ., էջ 232:

  Տեր-Մկրտչյան Գ., (1998): Հայագիտական ուսումնասիրություններ, գիրք Բ, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջիածնի տպարան, էջ 599-602:

  Купер Дж., (1995). Энциклопедия символов, Книга IV, Москва, Ассоциация Духовного Единения “Золотой век”, с. 225.

  Купер Дж.,. Նշվ. աշխ., էջ 225:

  Մովսես Խորենացի: Նշվ. աշխ., էջ 231:

  Հարությունյան Ս. (2000): Հայ առասպելաբանություն, Բեյրութ, «Համազգային» հրատ., էջ 189:

  Купер Дж.. Նշվ. աշխ., էջ 65:

  Օրբելի Հ.: Նշվ. աշխ., էջ 48:

  Կյուլբենկյան Գ., (1964): Մեկնաբանություն «Սանասար և Բաղդասար» դյուցազներգութեան, ի լույս սյումերա-հայ բարբառի //Պատմաբանասիրական հանդես, N1, էջ 73-90:

  Ղարիբյան Ա. Ա., (2023): Պառավի կերպարը «Սասնա ծռեր» էպոսի առաջին ճյուղում // Գավառի պետական համալսարան. Գիտական հոդվածների ժողովածու, 14, էջ 269-287:

  Սահակեան Ա., Փահլեւանեան Ա.: Նշվ. աշխ., էջ 44:

  Абрамян Л., (2004). Парные образы «Сасна Црер»: Близнецы, сводные братья, двойственные герои// Հայկական «Սասնա ծռեր» էպոսը և համաշխարհային էպիկական ժառանգությունը, Երևան, էջ 61-67:

  Абрамян Л.. Նշվ. աշխ.:

  Հարությունյան Ս.: Նշվ. աշխ., էջ 185-186:

  Օրբելի Հ.: Նշվ. աշխ., էջ 48:

  Սասունցի Դավիթ, (1961): Հայկական ժողովրդական էպոս, Եր., Հայպետհրատ, էջ 150:

  Купер Дж.: Նշվ. աշխ., էջ 65:

  Սասունցի Դավիթ: Նշվ. աշխ., էջ 150:

  Սասունցի Դավիթ, Հայ ժողովրդական էպոս: Նշվ. աշխ., էջ 136:

  Օրբելի Հ.: Նշվ. աշխ., էջ 49:

• Linguistics

  Dialectological Value of the Version of the Armenian Epic “David and Mher”, Written by M. Abeghyan

  Haykanush Mesropyan, Dr. Sasun Hambartsumyan

  View PDF Article Preview

  Abstract

  This article presents the linguistic features of the version of "David and Mher" recorded by M. Abeghyan. This version of the Armenian epic was narrated to the renowned Armenologist by Nahapet of Moksa. Linguistic material from the last quarter of the 19th century has survived naturally, without scholarly processing. This version, which summarizes the rather complex phonetic and grammatical system and rich vocabulary of the Moksa dialect, has been comprehensively studied. The study revealed that the dialect possesses unique idioms, lexical units, and verb-adjective formations not found in other dialects of the region.

  Based on the accumulated data, it is proposed that the 21st century of Armenology will become a period of scientific analysis of the collected epic tales, evaluation of the work of scribes, the creation of a scientific center for the study of variants of tales, perpetuation of the memory and honoring of storytellers, as well as the publication of unpublished and rewritten versions with dialectal scientific transcription.  M. Abeghyan's recorded version of "David and Mher" offers extensive material for study not only by philologists but also by specialists in the history of language, dialectology, national psychophilosophy, and other disciplines. The Vatiant contains reliable and substantiated linguistic facts, particularly in its detailed examination of the phonetic, grammatical, and lexical features of the Moks dialect.

  Figurative expressions, phraseological units, adverbial structures, verb formations, atypical for the grammatical rules of the modern Armenian language, as well as numerous linguistic testimonies transmitted by Nahapet of Moks, testify to the skill of the scribe, to the scientifically based establishment of a connection between the specialist philologist and the narrator, to the desire to obtain from the speaker as much information as possible and to enrich the treasury of the Armenian language.

   

  References

  1.Աբեղեան Մ. (1889)։ «Դաւիթ եւ Մհեր» ժողովրդական դիւցազնական վէպ, Շուշի, Միրիջան Մահտեսի-Յակովբեանցի տպարան,– 61 էջ։ [Abeghyan, M. 1889. «Davit’ ev Mher» zhoghovrdakan dyucaznakan vep. Shushi: Mirijan Mahtesi-Hakobeanci tparan].

  2. Աբեղեան Մ. (1908)։ Հայ ժողովրդական վէպը, արտատպուած «Ազգագրական հանդէսից», Թիֆլիս, Ն. Աղանեանի տպարան, 212 էջ։ [Abeghyan, M. 1908. Hay zhoghovrdakan vepə. Artatpvatc «Azgagrakan handesic». T’iflis: N. Aghanyani tparan].

  3. Աբեղյան Մ. (1966), Երկեր, Ա, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ.,– 572 էջ։ [Abeghyan, M. 1966. Erker. A. Yerevan: HSSH GA Hratarakch’ut’yun].

  4. Աբեղյան Մ. (1985)։ Երկեր, Ը, Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., –672 էջ։ [Abeghyan, M. 1985. Erker. Ə Yerevan: HSSH GA Hratarakch’ut’yun].

  5. Դաւիթ եւ Մհեր (1889)։ Ժողովրդական դիւցազնական վէպ, գրի առաւ Մ. Աբեղեան, Շուշի, Միրիջան Մահտեսի-Յակովբեանցի տպարան, – 61 էջ։ [Davit’ ev Mher, 1889. Zhoghovrdakan dyucaznakan vep. Gri arav M. Abeghyan. Shushi: Mirijan Mahtesi-Hakobeanci tparan].

  6. Իսահակյան Ավ. (1951)։ Երկերի ժողովածու, հ 4-րդ, Եր., «Հայաստան» հրատ., 240 էջ։ [Isahakyan, A. 1951. Erkeri zhoghovatcu. h. 4. Yerevan: «Hayastan» Hratarakch’ut’yun].

  7. Ղարիբյան Ա. (1939)։ «Սասունցի Դավիթ» ժողովրդական վեպի լեզուն (էջ 79-94), «Սասունցի Դավիթ», Հոբելյանական ժողովածու նվիրված եպոսի 1000-ամյակին, Յեր., Արմֆան, –268 էջ։ [Gharibyan, A. 1939. «Sasunci Davit’» zhoghovrdakan vepi lezun. «Sasunci Davit’» hobelyananka zhoghovatcu nvirvatc eposi 1000-amyakin. Yerevan: Armfan Hratarakch’ut’yun].

  8. Մանդինեան Ս. (1881)։ Ազգային դիւցազնական աշխարհ (Սասունցի Դաւիթ կամ Մհերի դուռ), Երկրորդ տարուայ ուսմունք եւ ընթերցմունք, Թիֆլիս, Տպարան Մովսէս Վարդանեանցի,–72 էջ։ [Mandinyan, S. 1881.Azgayin dyucaznakan ashkharh (Sasunci Davit’ kam Mheri dur. Erkrord taruay usmunk’ ev ənt’ercmunk’. T’iflis: Tparan Movses Vardaneanci].

  9. Մկրյան Մ. (1957)։ Էջեր հայ վիպասանության պատմությունից, Եր., Հայպետհրատ,– 240 էջ։ [Mkryan, M. 1957. Ejer hay vipasanut’yan patmut’yunic. Yerevan: Haypethrat].

  10. Մկրյան Մ. (1976)։ Հայ հին գրականության պատմություն, Եր., ԵՊՀ,– 336 էջ։ [Mkryan, M. 1976. Hay hin grakanut’yan patmut’yun. Yerevan: Yerevani Petakan Hamalsarani Hratarakch’ut’yun].

  11. Պետերսեն Հ. (1904)։ Հին հայերէնի լեզուի շեշտը // «Հանդէս ամսօրեայ», № 5, էջ 131-133։ [Petersen, H. 1904. Hin hayereni lezui sheshtə// «Handes amsoreay», № 5, 131-133].

  12. Ջրբաշյան Է., Մախչանյան Հ. (1980)։ Գրականագիտական բառարան, Եր., «Լույս» հրատ.,– 350 էջ։ [Jrbashyan, E. Makhch’anyan, H. 1980. Grakanagitakan bararan. Yerevan: «Luys» Hratarakch’ut’yun].

  13. Սասնա ծռեր (1936)։ Ժողովրդական բանահյուսություն, Ա, Ժողովրդական վեպ, Ա հատոր, խմբագրեց Մ. Աբեղյան, աշխատակցությամբ Կ. Մ-Ոհանջանյանի, Յեր., Պետհրատ, – 1128 էջ։ [Sasna tsrer, 1936. Zhoghovrdakan banahyusut’yun. A. Zhoghovrdakan vep. A hator. Khmbagrec M. Abeghyan, ashkhatakcut’yamb K. M. Ohanjanyani, Yerevan:Pethrat ].

  14. Սասնա ծռեր (1977)։ Ժողովրդական վեպ, աշխատությամբ՝ Ս. Հարությունյանի, Եր., «Սովետական գրող» հրատ., –700 էջ։ [Sasna tsrer, 1936. Zhoghovrdakan vep. Ashkhatut’yamb S. Harut’yunyani. Yerevan: «Sovetakan grogh» Hratarakch’ut’yun].

  15. Սրուանձտեանց Գ. (1874)։ Գրոց ու բրոց և Սասունցի Դաւիթ կամ Մհէրի դուռ, Կ. Պօլիս, Օտուն Գաբու ճատտէսի, 465, Տպագրութիւն Ե. Մ. Տնտեսեան,– 192 էջ։ [Sruandzteanc, G. 1874. Groc u broc ev Sasunci Davit’ kam Mheri dur. Polis: Otun Gabu chattesi. 465. Tpagrut’yun E. M. Tntesean].

  16. Патканов Г. (1875), Материалы для изучения армянских наречий, выкуск II, Мушский диалект, Санкт Петербург, типография Императорской академии наук,– 71 ст. [Patkanov, G. 1875.Materiali dlya izucheniya armyanskikh narechiy. Vipusk II, Mushskiy dialect. Sankt Peterburg: tipografiya Imperatorskoy akademii nauk].

• Linguistics

  Research on Theoretical Isuues of Word Formation in the Works of Manuk Abeghyan and Hrachya Acharyan

  Varsik Nersisyan

  View PDF Article Preview

  Abstract

  Due to the need to carry out work aimed at systematizing the theory of synchronic word formation in Modern Armenian language, it becomes particularly important to refer to the views of various linguists who have worked in this field. This study attempts to fill research gaps in this field: based on descriptive-analytical approach the views of two prominent Armenian linguists, Manuk Abeghyan and Hrachya Acharyan, on issues of word formation are examined in general terms and the main similarities and differences are identified.

  Overall, it can be summarized that Abeghyan’s objective is not only studying the historical development of the Armenian vocabulary and identifying its patterns (in some cases also through comparison with similar phenomena in other languages, primarily Russian and German), but also their scientifically grounded analysis and systematization. In his works, it is difficult to differentiate between Abeghyan, the scholar and Abeghyan, the educator, since his theoretical analysis is organically combined with a purposeful teaching-methodological task and is accompanied by considerable efforts aimed at the systematic and coherent presentation of scientific material. In the case of Acharyan, the approach is different. He does not undertake the development of theoretical issues in word formation, a task that had already been comprehensively addressed by Abeghyan. His primary goal is identifying the patterns and structural features of word formation, as well as uncovering the relationships between them in various languages, particularly in the Armenian language.

   

  References

  Ա¬բեղ¬յան Մ. (1906): Աշ¬խար¬հա¬բա¬րի քե¬րա¬կա¬նու¬թիւն, ¬Դա¬սա¬գիրք ստո¬րին դա¬սա¬րան¬նե¬րի հա¬մար, ¬Վա¬ղար¬շա¬պատ, տպ. ¬Մայր Ա¬թո¬ռոյ Ս. Էջ¬միած¬նի, - 168 էջ։ [Abeghyan M. (1906). Ashxarhabari qerakanowt'iwn, Dasagirq storin dasaranneri hamar, Vagharshapat, tp. Mayr At'or'oy S. E'jmiac'ni].

  Ա¬բեղ¬յան Մ. (1965): ¬Հա¬յոց լեզ¬վի տե¬սութ¬յուն, Եր., «¬Միտք» հրատ., -699 էջ։[ Abeghyan M. (1965). Hayoc lezvi tesowt'yown, Er., «Mitq» hrat.].

  Ա¬ղա¬յան Է. (1962): ¬Հայ լեզ¬վա¬բա¬նութ¬յան պատ¬մութ¬յուն, հ. 2, Եր., ԵՊՀ հրատ., 385 էջ։ [Aghayan E'. (1962): Hay lezvabanowt'yan patmowt'yown, h. 2, Er., EPH hrat.].

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (1952): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. 1, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., 500 էջ: [Atwar'yan H. (1952). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. 1, Er., Haykakan SSR' GA hrat.].

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (1954): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն¬հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. 2, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., 655 էջ: [Atwar'yan H. (1954). Liakatar qerakanowt'yownhayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. 2, Er., Haykakan SSR' GA hrat.]

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (1957): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. 3, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., - 1011 էջ: [Atwar'yan H. (1957). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. 3, Er., Haykakan SSR' GA hrat.].

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (1959): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. IV, Ա մաս, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., - 593 էջ: [Atwar'yan H. (1959). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. IV, A mas, Er., Haykakan SSR' GA hrat.,]

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (1961): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. IV, Բ մաս, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., - 543 էջ: [Atwar'yan H. (1961). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. IV, B mas, Er., Haykakan SSR' GA hrat.].

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (1965): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. V, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., - 430 էջ: [Atwar'yan H. (1965). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. V, Er., Haykakan SSR' GA hrat.].

  Ա¬ճառ¬յան Հ. (2005). ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), Եր., ԵՊՀ հրատ., - 352 էջ։ [Atwar'yan H. (2005). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Ha¬mema¬towt'yamb 562 lezvi), Er., EPH hrat.] http://publishing.ysu.am/files/Hayots_lezvi_qerakanutyun.pdf

  Բարսեղյան Հ. (1980): Հայերենի խոսքի մասերի ուսմունքը, Եր.,Երևանի համալս. հրատ., - 524 էջ: [Barseghyan H. (1980). Hayereni xosqi maseri owsmownqy', Er.,Er&ani hamals. hrat.].

  Հարությունյան Ս. . (1970): Մանուկ Աբեղյան. կյանքն ու գործը, Ե., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 668 էջ: [Harowt'yownyan S. . (1970). Manowk Abeghyan. kyanqn ow gorc'y', E., HSSH GA hrat.,].

  Ղարիբյան Ա. (1961): Հայոց լեզու, դասագիրք V-VII դասարանների համար․ 9-րդ վերահրատ․, Եր., Հայպետուսմանկհրատ, 320 էջ։ [Gharibyan A. (1961): Hayoc lezow, dasagirq V-VII dasaranneri hamar․ 9-rd verahrat․, Er., Haypetowsmankhrat].

  Սևակ Գ. (1955): Ժամանակակից հայոց լեզվի դասընթաց, Եր., ԵՊՀ հրատ., 357 էջ: [ Sevak G. (1955): Jhamanakakic hayoc lezvi dasy'nt'ac, Er., EPH hrat.].

  Սուքիասյան Ա. (2001): Մեծ հայագետն ու հայրենասերը (Հր. Աճառյանի ծննդյան 125-ամյակի առթիվ). Պատմա-բանասիրական հանդես, հ. 1, Եր., էջ 47-62:/ [Sowqiasyan A. (2001). Mec' hayagetn ow hayrenasery' (Hr. Atwar'yani c'nndyan 125-amyaki ar't'iv). Patma-banasirakan handes, h. 1, Er.,] https://arar.sci.am/dlibra/publication/192330/edition/174715?language=en

• Linguistics

  The Participles in Manuk Abeghyan's «Grammar of Grabar»

  Tereza Shahverdyan

  View PDF Article Preview

  Abstract

  The present study is devoted exclusively to Manuk Abeghyan’s interpretation of Classical Armenian (Grabar) participles. The research examines the morphological characteristics of participles and, where necessary, addresses their syntactic functions, since Abeghyan occasionally considered these issues as well. Over a century has passed since the publication of Abeghyan’s Grammar of Grabar, and numerous extensive studies proposing new approaches have appeared in the meantime. For this reason, the present work also takes into account more recent scholarly opinions, offering a comprehensive review of the current academic discourse.

  In particular, the Grabar future participle with the suffix -ots is dependent in nature and functions exclusively within compound tense forms of the indicative and subjunctive moods, lacking independent usage. This contrasts with the past participle, which is semi-independent. However, Abeghyan’s grammar provides examples in which the -ots future participle appears to function independently; we believe that in such cases it has been confused with the oblique case form of the past participle, requiring further clarification.

  In Abeghyan’s treatment of the future participle, no mention is made of the -i variant, which is instead discussed under the present-subjunctive participle. Although Grabar texts indeed contain instances where this form is used with a present-subjunctive meaning, it is predominantly a future participle with independent usage. The four Grabar participles—the indefinite, the present (or subjunctive), the future, and the past—have largely preserved their core participial meanings and word-formation characteristics, albeit with certain morphological and semantic modifications across historical periods.

  Taken as a whole, Manuk Abeghyan’s Grammar of Grabar has not lost its relevance to this day and remains one of the most important foundational sources for the scientific description of Classical Armenian grammar. Its enduring value lies in its detailed analysis and systematic presentation, which continue to inform contemporary linguistic research.

  References

  1. Աբեղյան, Մ. (1936). Գրաբարի քերականություն. Երևան, Պետհրատ, 210 էջ։

  [Abegyan, M. (1936). Grabar'i qerakanutyun. Yerevan: Pethrat].

  2. Աբրահամյան, Ա. (1953). Հայերենի դերբայները և նրանց ձևաբանական նշանակությունը. Երևան, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատ., 441 էջ։

  [Abrahamyan, A. (1953). Hayereni derbaynery yev nrants dzevabanakan nshanakutyuny. Yerevan: Haykakan SSH GA hrat.].

  3. Աճառյան, Հ. (1965). Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի. հ. 5. Երևան, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատ., 430 էջ։

  [Acharyan, H. (1965). Liakatar qerakanutyun hayots lezvi. vol. 5. Yerevan: Haykakan SSH GA hrat.].

  4. Ասատրյան, Մ. (1973). Ժամանակակից հայերենի ձևաբանության հարցեր. հ. Բ. Երևան, ԵՊՀ հրատ., 416 էջ։

  [Asatryan, M. (1973). Zhamanakakits hayereni dzevabanutyan hartser. vol. B. Yerevan: YPH hrat.].

  5. Բագրատունի, Ա. (1852). Հայերէն քերականութիւն ի պէտս զարգացելոց. Վենետիկ, Ս. Ղազար կղզու տպ., 744 էջ։

  [Bagratuni, A. (1982). Hayerēn kʻerakanutʻiwn i pēts zargatsʻelotsʻ. Venetik: S. Łazar kłzvu tp.].

  6. Աւետիքեան, Գ., Սիւրմէլեան, Խ., Աւգերեան, Մ. (1836). Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի. հ. 1. Վենետիկ, Ս. Ղազար կղզու տպ., 1140 էջ։

  [Avetikyan, G., Syurmelean, Kh., Avgeryan, M. (1836). Nor baṛgirkʻ haykazean lezvi. vol. 1. Venetik: S. Łazar kłzvu tp.].

  7. Շահվերդյան, Թ. (2001). Գրաբարի դերբայները. Ձևաբանություն և շարահյուսություն. Երևան, Վան Արյան հրատ., 159 էջ։

  [Shahverdyan, T. (2001). Grabar'i derbaynery. Dzevabanutyun yev sharahyusutyun. Yerevan: Van Aryan hrat.].

  8. Շահվերդյան, Թ. (2007). Դասական գրաբարի շարահյուսական ոճաբանություն. Երևան, Հայաստան հրատ., 310 էջ։

  [Shahverdyan, T. (2007). Dasakan grabar'i sharahyusakan vochabanutyun. Yerevan: Hayastan hrat.].

  9. Շահվերդյան, Թ. (1985). Դիմավոր բայ+անորոշ դերբայ, միադիմի բայ+անորոշ դերբայ կապակցությունները գրաբարում. // Հայոց լեզու և գրականություն, միջբուհական գիտական աշխատությունների ժողովածու. Երևան, ԵրՊՀ հրատ., էջ 386։

  [Shahverdyan, T. (1995). Dimavor bay + anorosh derbay, miadimi bay + anorosh derbay kapaktsutyunnery grabarerum. // Hayots lezu yev grakanutyun, mijbuhakan gitakan ashkhatutyunneri zhoghovatsu. Yerevan: YerPH hrat., pp. 386].

  10. Շահվերդյան, Թ. (2021). Պատմական ձևաբանություն. Երևան, Լուսաբաց հրատ., 389 էջ։

  [Shahverdyan, T. (2021). Patmakan dzevabanutyun. Yerevan: Lusabats hrat.].

  11. Շահվերդյան, Թ. (2011). Հրաչյա Աճառյանը հայերենի դերբայների մասին. // Գիտական հոդվածներ, բանասիրություն, Բ պրակ. Վանաձոր, էջ 3-13։

  [Shahverdyan, T. (2011). Hrachya Acharyany hayereni derbayneri masin. // Gitakan hodvatsner, banasirutyun. B prak. Vanadzor, pp. 3-13].

  12. Չալըխեան, Վ., Այտընեան, Ա. (1885). Քերականութիւն հայկազեան լեզուի. Վիեննա, Մխիթարյանների տպ., 528 էջ։

  [Chʻalykhean, V., Aytʻnyean, A. (1885). Kʻerakanutʻiwn haykazean lezvi. Vienna: Mkhitʻaryaneri tp.].

  Օգտագործած ուսումնասիրության աղբյուրներ

  1. Ագաթանգեղոս. (1909). Պատմութիւն Հայոց. Տփղիս, Մարտիրոսեանցի տպ., 474 էջ։

  [Agatʻangelos. (1909). Patmutʻiwn Hayotsʻ. Tiflis: Martiroseantsʻi tp.].

  2. Աստվածաշունչ. (1860). Գիրք Աստուածաշունչք հին և նոր կտակարանաց. Վենետիկ, Ս. Ղազար կղզու տպ., 1223 էջ։

  [Astvatsashunchʻ. (1860). Girkʻ Astuatsashunchʻkʻ hin yev nor ktakaranatsʻ. Venetik: S. Łazar kłzvu tp.].

  3. Եզնիկ Կողբացի. (1914). Եղծ աղանդոց. Թիֆլիզ, Տպարան Ն. Աղանեանի, 226 էջ։

  [Eznik Kołbatsi. (1914). Ełtsʻ ałandotsʻ. Tifliz: Tparan N. Ałaneani, 226 pp.].

  4. Եզնիկ Կողբացի. (1970). Եղծ աղանդոց. Թարգմանությունը և ծանոթագրությունները Ա. Ա. Աբրահամյանի. Երևան, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատ., 254 էջ։

  [Eznik Kołbatsi. (1970). Ełts ałandots. Translation and notes by A. A. Abrahamyan. Yerevan: Haykakan SSH GA hrat.].

  5. Հովհաննես Ոսկեբերան. (1855). Եբրայեցիս թուղթն Պօղոսի. Վիեննա, Պաշտպան Ս. Աստուածածին վանքի տպ., 22 էջ։

  [Hovhannes Voskeberan. (1855). Ebrayetsʻis tʻułtʻn Połosi. Vienna: Pashtpan S. Astuatsatsin vanqi tp.].

• Linguistics

  The Rapprochement of Literary Armenian Varieties:Manuk Abeghian’s Approach and Contemporary Manifestations

  Norayr Poghosyan

  View PDF Article Preview

  Abstract

  The following article examines both earlier and more recent proposals concerning the rapprochement of the two branches of Modern Armenian, tracing these ideas from the nineteenth century to the present. Particular attention is devoted to the approaches of Nahapet Rusinian and Step‘an Palasanian, while special emphasis is placed on the analysis of Manuk Abeghian’s influential article and the positions articulated therein. The process of standardization and the expansion of general usage of the two branches of Modern Armenian have consistently been accompanied by debates over their regulation and the clarification of their boundaries in relation to Classical Armenian.

  Publications addressing this issue have repeatedly advanced ideas of rapprochement and, in some cases, even unification of the two branches, both within Western and Eastern Armenian contexts. Manuk Abeghian’s programmatic article is especially significant in this respect, as it proposes a set of clearly formulated measures aimed at bringing the two branches of the language as close as possible to one another, emphasizing not only their linguistic and national importance, but also their broader social and economic implications. Various approaches to the selection of grammatical forms, lexical usage, and syntactic structures are proposed and critically discussed. Abeghian’s contribution to this linguistic and literary movement is further evidenced in his article “The Problem of the Unity of Our Two Literary Languages.”

  The second part of the article presents concrete examples drawn from the Armenian-American milieu, demonstrating that proposals advanced since the mid-nineteenth century have, to a certain extent, found practical realization in contemporary usage. In the American context, the two branches of Armenian, developing with a degree of autonomy, acquire lexical, syntactic, and phonological features that differ from both Eastern and Western Armenian. These features emerge as a result of mutual interaction between the two branches as well as their relatively equal exposure to the influence of English.

  References

  Աբեղեան Մ., Մեր երկու գրական լեզուի միութեան խնդիրը, «Արարատ», 1897, № 9-10, էջ 424-431, № 11-12, էջ 494-503 (հոդվածից մեջբերումների էջերը կնշենք շարադրանքի մեջ)։

  Յակոբ Չոլաքեան, Արևմտահայերէն-Արևելահայերէն. Մերձեցման Հարցեր, Ազդակ, Բեյրութ, 2017, փետրվարի համարներ։ Տե՛ս հետևյալ հղումով՝ https://www.aztagdaily.com/archives/335537

  Յարութիւն Քիւրքչեան, Մերձեցումի կարելին ու անկարելին․ արևելահայերէն և արմտահայերէն լեզուաճիւղեր, «Ազդակ», Բեյրութ, 2015, Սեպտեմբեր 5։ Տե՛ս https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/Azdak1927/2015/2015(150)_ocr.pdf

  Պալասանեան Ստ., Ընդհանուր տեսութիւն արևելեան նոր գրաւոր լեզուի հայոց, Թիֆլիս, 1870, էջ 4։

  Ռոբեր Տէր Մերկերեան, Արդի հայերէնի երկու տարբերակների փոխյարաբերութիւնների հարցեր, ՀՀ ԳԱԱ Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի գիտական հոդվածների ժողովածու 2013-2023, Երևան, 2023, էջ 89-100։ Տե՛ս https://language.sci.am/sites/default/files/arewmtahayeren-zhoghovatsow.pdf?utm_source=chatgpt.com

  Ռուսինեան Ն., Ուղղախօսութիւն արդի հայերէն լեզուին, Կ. Պոլիս, 1853, էջ Ե։

  https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/Ararat%20Ej/1897/1897(11-12)_ocr.pdf

  https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/Ararat%20Ej/1897/1897(9-10)_ocr.pdf

  https://www.aztagdaily.com/archives/335688

  https://www.aztagdaily.com/archives/335831

• Linguistics

  The Scholarly Study of Abeghyan’s linguistic Heritage

  Henrietta  Sukiasyan

  View PDF Article Preview

  Abstract

  Manuk Abeghyan is one of the most prominent figures in Armenian linguistic scholarship, whose multifaceted work played a decisive role in shaping the theoretical and practical foundations of the modern Eastern Armenian literary language. His studies in phonetics, morphology, semantics, and syntax laid the groundwork for a new stage in the scientific examination of Armenian. Abeghyan’s major works—The Theory of the Armenian Language, Grammar of Ashkharhabar, and Syntax of Ashkharhabar—became classics of Armenology, freeing the linguistic description of Eastern Armenian from Classical Armenian models and affirming its structural independence. His contributions to lexicography, including the creation of military and medical dictionaries, opened a new chapter in Armenian dictionary-making. Abeghyan’s principles of orthographic reform, despite the controversies of the time, remained scientifically justified. His linguistic legacy continues to serve as an inexhaustible source for future scholars and stands as one of the foundational pillars of Armenian linguistic studies.

  References

  Աբաջյան Ա․, Աբեղյանական գործող ուղղագրության անհիմն քննադատությունները, Հուշարձան Մանուկ Աբեղյանին (հոդվածների ժովածու), ԵՊՀ, Եր․ 2023:

  Աբաջյան Ա․, Մանուկ Աբեղյանը՝ բառարանագիր, Հուշարձան Մանուկ Աբեղյանին (հոդվածների ժովածու), ԵՊՀ, Եր․ 2023:

  Աղայան Է., Հայ լեզվաբանության պատմություն, հ. 2, Եր., 1958, էջ 150:

  Աղայան է․, Մանուկ Աբեղյանի լեզվական ժառանգությունը, ՀԳԱ տեղեկագիր, Երևան, 1965, էջ 4:

  Ասատրյան Մ․, Հայ լեզվաբանության անզուգական կոթողը, «Երեկոյան Երևան», № 120, 1965։

  Իշխանյան Ռ․, Մեծ հայագետի հոյակապ աշխատության նոր հրատարակությունը, «Գրական թերթ», № 22, 1965։

  Հարությունյան Ս․, Մ. Աբեղյան. կյանքը և գործը, Եր., 1970։

  Հովհաննիսյան Լ․, Մանուկ Աբեղյանը և ուղղագրության հարցը, Հուշարձան Մանուկ Աբեղյանին (հոդվածների ժովածու), ԵՊՀ, Եր․ 2023:

  Ղանալանյան Ա․, Հայագիտության վիթխարի կաղնին, «Գրական թերթ», № 39, 1964։

  Ջրբաշյան Է․, Աբեղյանը և հայկական տաղաչափության ուսումնասիրության հարցերը, Հուշարձան Մանուկ Աբեղյանին (հոդվածների ժովածու), ԵՊՀ, Եր․ 2023: